Czucie głębokie, zwane również propriocepcją, to kluczowy zmysł pozwalający naszemu mózgowi precyzyjnie określać położenie ciała i kończyn w przestrzeni bez patrzenia na nie. Jest to fundament naszej koordynacji ruchowej, dzięki któremu możemy płynnie wykonywać codzienne czynności, takie jak zapinanie guzików czy chodzenie po schodach. Co się dzieje, gdy dochodzi do zaburzenia czucia głębokiego?
Jak Twoje ciało ujawnia zaburzenia czucia głębokiego?
Większość z nas kojarzy pięć podstawowych zmysłów: wzrok, słuch, dotyk, smak i węch. Istnieje jednak „szósty zmysł”, który bez przerwy pracuje w tle, pozwalając nam sprawnie poruszać się w przestrzeni. To propriocepcja. Gdy system ten zawodzi, pojawiają się zaburzenia czucia głębokiego, które mogą znacząco utrudniać codzienne funkcjonowanie. Co istotne, objawy te bywają subtelne i często mylone z roztargnieniem lub zwykłą niezgrabnością.
Istnieje 5 nietypowych sygnałów, które powinny skłonić Cię do refleksji nad sprawnością Twojego układu sensorycznego.
1. „Patrzenie pod nogi”, czyli kompensacja wzrokowa
Czy zdarza Ci się, że idąc po schodach, musisz intensywnie wpatrywać się w każdy stopień, a w ciemnym korytarzu czujesz się nagle zupełnie bezradny? To klasyczny objaw kompensacji wzrokowej.
Osoba dotknięta zaburzeniem czucia głębokiego musi dosłownie „widzieć swoje kończyny”, aby wiedzieć, gdzie się znajdują i jak nimi sterować. Mózg, nie otrzymując precyzyjnych sygnałów z receptorów w mięśniach i stawach, zaczyna nadmiernie polegać na wzroku. Dlatego utrata kontroli wzrokowej – np. podczas wchodzenia po schodach w kinie czy chodzenia po nierównym terenie po zmroku – wywołuje ogromną niepewność i trudności z zachowaniem równowagi.
2. Problemy z dawkowaniem siły – brak wyczucia nacisku
Zaburzenia czucia głębokiego sprawiają, że mózg nie dostaje poprawnej informacji o aktualnym napięciu mięśniowym. W efekcie pojawia się problem z precyzyjnym dawkowaniem siły do wykonywanej czynności.
- Zaburzenia czucia głębokiego u dzieci często objawiają się podczas nauki pisania lub rysowania. Dziecko tak mocno dociska ołówek do kartki, że notorycznie łamie rysik lub dziurawi papier.
- Zaburzenia czucia głębokiego u dorosłych mogą objawiać się „agresywnym” traktowaniem przedmiotów codziennego użytku – np. zbyt gwałtownym zamykaniem drzwi, które kończy się głośnym trzaśnięciem, mimo braku takich intencji.
3. Głód stymulacji – szukanie silnego docisku
Gdy system sensoryczny jest „niedostymulowany”, organizm intuicyjnie dąży do wyrównania deficytów, domagając się mocniejszych bodźców. To zjawisko często nazywamy „głodem sensorycznym”.
Jak to wygląda w praktyce? Takie osoby mogą preferować bardzo obcisłe ubrania, które „trzymają” ciało, lub mieć potrzebę spania pod ciężką kołdrą obciążeniową. Innym przykładem jest specyficzny chód – tupanie lub uderzanie stopami o podłogę. Dla kogoś z boku może to wyglądać na przejaw zdenerwowania, jednak dla osoby z zaburzeniami czucia głębokiego jest to sposób na poczucie własnego ciała w kontakcie z podłożem.
4. Lęk przed niestabilnym podłożem
Niepewność co do pozycji własnego ciała w przestrzeni generuje naturalny lęk w sytuacjach, gdy podłoże nie daje stabilnego oparcia. Takie zaburzenia czucia głębokiego występują zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Twardy chodnik jest przewidywalny, ale piasek, gęsty, miękki dywan czy – co najgorsze – ruchome schody, stanowią dla układu nerwowego ogromne wyzwanie. Panika lub silny dyskomfort przy wchodzeniu na takie powierzchnie to sygnał, że system propriocepcji nie nadąża z przesyłaniem informacji o zmianach pozycji stóp i napięciu mięśni stabilizujących.
5. Ciągłe opieranie się o przedmioty i ludzi
Masz wrażenie, że Twoje ciało jest „wiotkie” lub szybko się męczysz, stojąc prosto? Dorośli i dzieci z zaburzeniami czucia głębokiego mają trudność w utrzymaniu pionowej postawy bez dodatkowego wsparcia z zewnątrz.
Częste podpieranie głowy rękami podczas siedzenia przy biurku, szukanie ściany, by się o nią oprzeć w kolejce, czy nieumyślne „wpadanie” na inne osoby podczas wspólnego spaceru to mechanizmy obronne. Ciało szuka dodatkowych punktów styku, by lepiej zlokalizować się w przestrzeni i odciążyć układ mięśniowy, który bez poprawnych danych z receptorów pracuje w trybie ciągłego napięcia.
Powyższe objawy często traktujemy jako cechy charakteru lub „urodę” danego człowieka. Warto jednak wiedzieć, że zarówno zaburzenia czucia głębokiego u dzieci, jak i u dorosłych, można skutecznie diagnozować i wypracowywać mechanizmy radzenia sobie z nimi, np. poprzez terapię integracji sensorycznej. Jeśli zauważasz u siebie lub swoich bliskich kilka z wymienionych sygnałów, warto skonsultować się ze specjalistą, aby poprawić komfort codziennego życia.
